Anh là cán bộ thanh niên, tập kết ra miền Bắc, đi học Kiến trúc để sau này về xây dựng lại quê hương “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”, như bao cán bộ, chiến sĩ miền Nam sau khi hiệp định Genève 1954, kết thúc 9 năm đánh giặc Pháp. Lệnh trên: Ở lại! Chẳng ngại hiểm nguy, anh sẵn sàng. Có dấu hiệu bị lộ. Lệnh tập kết. Chỉ còn một ngày. Chị, cán bộ cơ sở, ba con nhỏ, đang mang thai cháu thứ tư... Xuất thân nữ sinh Quốc học Đồng khánh Huế. Sao trụ nổi?
Vĩ tuyến 17, ngăn cách hai miền, nhiều lần “2 năm”. Đang thăng tiến sự nghiệp khoa học, anh được lệnh: “Vào Nam, nhiệm vụ đặc biệt”. Đường mòn trên biển, đường bộ, máy bay. Rồi ngược lại. Cứ thế nhiều lần. Một mình, xa lạ, hiểm nguy bao phủ...
18 năm xa cách, vợ chồng gặp nhau, không phải trên quê hương Quảng Ngãi quen thuộc, mà giữa “đô thành” ngập gót giày đinh. Chỉ “nhìn nghiêng”, rồi vội quay đi. Lễ cưới con gái - mà khi lọt lòng chính tay anh làm bà mụ - anh đứng bên kia đường, nấp sau bóng thiết giáp mang cờ Mỹ, “thờ ơ” nhìn sang, như kẻ qua đường. Và cứ thế anh “một mình”, công khai mà bí mật giữa nanh vuốt quân thù, giao dịch với chức này, giới khác, kể cả người Mỹ và bí mật thông tin cho cơ quan chỉ đạo mặt trận. Chị lặng lẽ, kín đáo giúp anh. Chị ngồi sau xe máy, anh lái mà như ngồi “xe ôm”! Thật gần mà thật xa.
Người ta bảo đằng sau sự nghiệp của người đàn ông là người đàn bà. Đúng, nhưng có lẽ chưa đủ, ít ra là với anh. Chị đứng “bên” anh hay đứng “trước” anh?
Bốn con nhỏ, cháu lớn nhất mới chỉ 5 tuổi, gia sản không, việc làm không, bị bắt, giam cầm, trục xuất, bị nghi ngờ cả từ phía “đàng mình”. Chị mất liên lạc với tổ chức, chỉ chỗ dựa tinh thần: Đảng Cộng Sản và người đồng chí, chồng, người cha mà các con chưa biết mặt. Chị bươn chải, chống đỡ. Có nơi nào trên trái đất này, người mẹ sinh con tự mình “đỡ “cho mình? Khôn khéo, thông minh, dũng cảm, giúp anh, chị xử lý nhiều tình huống “ngàn cân treo sợi tóc”. Cũng nói lên thế trận nhân dân. Lòng dân đùm bọc thoát hiểm, vượt nghèo.
Bằng kiến thức khoa học, anh đã trực tiếp góp phần xây dựng lại đất nước, sự nghiệp tình báo, anh và cả chị hoàn thành, chúng tôi coi như tự hào của cả giới kiến trúc sư, mà tôi là một người cùng thế hệ, cùng học, cùng làm việc.
Tôi viết lời giới thiệu: “Thầm lặng - Hai cuộc đời” do nhà văn Nguyễn Gia Nùng viết theo lời kể của anh chị. (Nhà Xuất bản Công an Nhân dân - quý I năm 2006). Hy vọng bạn đọc, nhất là các kiến trúc sư tìm thấy ở đây tiếng nói đồng tình, cảm phục, thêm sức mạnh bước vào hội nhập.
KTS Ngô Huy Giao
8.345.033